Onze collectieve geschiedenis in Nederland

Opening fototentoonstelling ‘60 jaar arbeidsmigratie in Nederland’ in Den Haag was een groot succes

60 jaar arbeidsmigratie eerste beelden 34

DEN HAAG – Het historische Lange Voorhout stond op vrijdag 30 oktober in het teken van 60 jaar arbeidsmigratie in Nederland. Burgemeester Jan van Zanen opende officieel de outdoor-fototentoonstelling ‘60 jaar arbeidsmigratie in Nederland’. De feestelijke opening bracht bestuurders, politici, maatschappelijke organisaties en geïnteresseerden samen rond een geschiedenis die onlosmakelijk verbonden is met de Nederlandse samenleving.


In de jaren vijftig en zestig kampte Nederland met grote personeelstekorten. Arbeidskrachten uit onder meer Italië, Spanje, Griekenland, voormalig Joegoslavië, Turkije en Marokko werden naar Nederland gehaald. Wat begon als tijdelijke arbeidsmigratie, groeide uit tot een blijvend onderdeel van onze samenleving.


Burgemeester Jan van Zanen benadrukte in zijn openingstoespraak hoe belangrijk het is om van deze geschiedenis te leren. Zijn uitspraak ‘Niets is zo permanent als een tijdelijke oplossing’ vat de ontwikkeling van 60 jaar arbeidsmigratie treffend samen.


Ook stond hij stil bij de belangrijke bijdrage van voormalige gastarbeiders aan de Nederlandse economie en de culturele diversiteit van steden als Den Haag. Hun aanwezigheid is inmiddels zichtbaar in onze wijken, scholen, winkels, restaurants en verenigingen.

60 jaar arbeidsmigratie eerste beelden 86


Migratie-educatie: investeren in begrip en verbinding


Initiatiefnemer van het project, Sahin Yildirim benadrukt dat deze geschiedenis niet alleen bewaard moet blijven, maar ook een structurele plek verdient in het Nederlandse onderwijs.


“De voormalige gastarbeiders hebben Nederland niet alleen economisch, maar ook sociaal en cultureel mede opgebouwd. Inmiddels zijn de vierde en vijfde generaties hier geboren en opgegroeid. Toch kennen veel jongeren deze geschiedenis nauwelijks. Daar moeten we verandering in brengen. Want onbekend maakt onbemind. Migratie-educatie is geen keuze, maar een noodzaak voor de toekomst.”

60 jaar arbeidsmigratie eerste beelden 42


Zestig portretten, één gezamenlijke geschiedenis


De tentoonstelling bestaat uit zestig portretten en persoonlijke verhalen van voormalige arbeidsmigranten uit verschillende landen en Nederlanders die betrokken waren bij hun komst en vestiging in Nederland.
Tijdens de opening vond ook een panelgesprek plaats onder leiding van moderator Fatima Akchar. Ondernemer Oktay Ünlü, Tweede Kamerlid Mohammed Mohandis en voormalig directeur Bart ten Broek gingen met elkaar in gesprek over de betekenis van arbeidsmigratie, maatschappelijke ontwikkelingen en de toekomst van onze samenleving.

60 jaar arbeidsmigratie eerste beelden 70


Bezoek de tentoonstelling


De outdoor-fototentoonstelling ‘60 jaar arbeidsmigratie in Nederland’ is tot en met 18 november 2026 gratis te bezoeken aan het Lange Voorhout in Den Haag.


Iedereen is van harte welkom om kennis te maken met zestig bijzondere verhalen die samen een belangrijk hoofdstuk van onze Nederlandse geschiedenis vertellen.


Dank aan alle betrokkenen
Onze hartelijke dank gaat uit naar burgemeester Jan van Zanen voor het openen van de tentoonstelling en zijn inspirerende woorden. Ook bedanken wij moderator Fatima Akchar en de panelleden Oktay Ünlü, Mohammed Mohandis en Bart ten Broek voor hun waardevolle bijdragen.


Daarnaast gaat onze dank uit naar alle aanwezigen, samenwerkingspartners en vrijwilligers die deze bijzondere tentoonstelling en opening mogelijk hebben gemaakt.


Fotografie: Daniella van Bergen.

60 jaar arbeidsmigratie eerste beelden 73
60 jaar arbeidsmigratie eerste beelden socials 31
60 jaar arbeidsmigratie eerste beelden socials 16
60 jaar arbeidsmigratie eerste beelden socials 13
60 jaar arbeidsmigratie eerste beelden 5
60 jaar arbeidsmigratie eerste beelden 3

Marokko

Mohamedi El Banihiati naar de Bemuurde Weerd voor een ontmoeting

Met een groot pak onder de arm komt Mohamedi El Banihiati naar de Bemuurde Weerd voor een ontmoeting met zijn oude werkgevers Arnold en John Schat van bakkerij Do Schat. Samen kijken ze naar een filmfragment over de bakkerij in het begin van de jaren zeventig, toen daar veel gastarbeiders werkten. El Banihiati was hun eerste buitenlandse werknemer.

Leuke herinneringen worden opgehaald. Hoe hij begon als schoonmaker, al snel in de bakkerij gebak stond te maken en een eigen wijk kreeg om brood te bezorgen. El Banihiati vond bij hen niet alleen een baan, maar kon ook wonen boven de zaak. Een schilderij “de bakkerij” van Anton Pieck, dat daar hing heeft hij al die jaren bewaard. Hij wil het nu weer terug geven aan de familie Schat.

Turkije

Van arbeider tot politicus

Necati Genç (1932, Gümüşhane) werkte als medisch officier in Turkije. Tijdens zijn dienstplicht in Erzurum won hij medailles met skiwedstrijden. Zijn vader werkte als ambtenaar bij een postkantoor. Hij wilde graag studeren, maar kon geen studiebeurs krijgen. In Ankara volgde hij een vierjarige medische opleiding.

De avontuurlijke Necati Genç is waarschijnlijk de allereerste Turkse migrant in Nederland. Hij kwam in 1959 in Nederland wonen nadat hij vier jaar met een vrachtschip landmijnen naar Amerika, Canada, Engeland en Duitsland had gebracht. Genç was bovendien de eerste Turkse tolk en maatschappelijk medewerker in Nederland.

Opening fototentoonstelling ‘60 jaar arbeidsmigratie in Nederland’ in Den Haag was een groot succes

Gastarbeiders uit Griekenland

Met de komst van Griekse gastarbeiders in de jaren zestig begon de Griekse gemeenschap pas echt te groeien. In 1966 sloten de Nederlandse en Griekse regering een wervingsverdrag, waarna Nederlandse bedrijven in Griekenland arbeiders konden werven. In de praktijk gebeurde dat overigens al vanaf 1961. Bedrijven zoals de Staatsmijnen, Royal Sphinx (Maastricht), de garenspinnerij NYMA (Nijmegen) en De Vries Robbé (Gorinchem) trokken toen op eigen initiatief naar Griekenland. Bovendien hadden België (1957) en Duitsland (1960) al eerder een officieel verdrag getekend, waardoor er ook een migratie van Grieken uit die landen naar Nederland op gang kwam. Wanneer het werk in de Belgische mijnen te zwaar werd, zocht men vlak over de grens naar betere omstandigheden.

Een grote concentratie Grieken ontstond in Utrecht, waar zij naar verhouding oververtegenwoordigd zijn. In de loop van de jaren zeventig openden de eerste Griekse restaurants hun deuren. Het land werd steeds populairder als vakantiebestemming, wat hun populariteit in Nederland deed toenemen.De meerderheid van de Grieken in Nederland komt uit de noordelijke gebieden Macedonië en Tracië. Alleen in de havenstad Rotterdam wonen ook Grieken van de eilanden en van de Peloponnesos. In de jaren zestig steeg het aantal Grieken door de arbeidsmigratie, totdat de oliecrisis daar een eind aan maakte.

Vanwege de toetreding van Griekenland tot de EU (1981) konden Grieken vanaf 1988 gebruikmaken van het vrije arbeidsverkeer van werknemers. Als gevolg daarvan neemt hun aantal in Nederland vanaf het einde van de jaren tachtig weer toe. In 2010 woonden er 14.241 Grieken in Nederland.

Algerije

Van arbeider tot politicus

Gino Scalzo gaat in 1963 aan de slag in de Nederlandse Kabelfabriek (N.K.F.) in Delft. Zijn broer werkt daar dan al.
Gino wordt op 26 april 1941 in de provincie Palermo op Sicilië geboren. Zijn vader heeft een boerenbedrijf. Als jonge man werkt Gino in de boerderij en in de bouw. Hij komt in Delft terecht na een moeilijke periode van werk en verblijf in Zwitserland en Duitsland.

Scalzo heeft zich op politiek en sociaal front altijd ingezet voor de zwakkeren in de samenleving, niet alleen voor migrantengroepen. Als in 1986 migranten voor de gemeenteraad mogen stemmen, wordt hij gevraagd zich kandidaat te stellen. Hij twijfelt. Hij heeft een voltijdbaan bij de NKF en daarnaast is hij landelijk voorzitter van de FILEF (Federazione Italiani Emigrati e Famiglie), lid van de Districtsraad en de Bondsraad, voorzitter van de bedrijfsledengroep FNV, lid van het landelijke adviesorgaan voor minderheden van de Industriebond en lid van de Commissie etnische groepen.

Daarnaast zit hij in een commissie die het partijbestuur en Tweede Kamerleden van de PvdA adviseert en in de begeleidingscommissie van de Sociale Raadslieden, een adviesorgaan van B&W in Delft.
Na 14 jaar raadslid te zijn geweest en met de komst van zijn eerste kleinkind in 2000, stopt Scalzo met het gemeenteraadswerk. Tot op de dag van vandaag is hij maatschappelijk betrokken.

Italie

Van arbeider tot politicus

Gino Scalzo gaat in 1963 aan de slag in de Nederlandse Kabelfabriek (N.K.F.) in Delft. Zijn broer werkt daar dan al.
Gino wordt op 26 april 1941 in de provincie Palermo op Sicilië geboren. Zijn vader heeft een boerenbedrijf. Als jonge man werkt Gino in de boerderij en in de bouw. Hij komt in Delft terecht na een moeilijke periode van werk en verblijf in Zwitserland en Duitsland.

Scalzo heeft zich op politiek en sociaal front altijd ingezet voor de zwakkeren in de samenleving, niet alleen voor migrantengroepen. Als in 1986 migranten voor de gemeenteraad mogen stemmen, wordt hij gevraagd zich kandidaat te stellen. Hij twijfelt. Hij heeft een voltijdbaan bij de NKF en daarnaast is hij landelijk voorzitter van de FILEF (Federazione Italiani Emigrati e Famiglie), lid van de Districtsraad en de Bondsraad, voorzitter van de bedrijfsledengroep FNV, lid van het landelijke adviesorgaan voor minderheden van de Industriebond en lid van de Commissie etnische groepen.

Daarnaast zit hij in een commissie die het partijbestuur en Tweede Kamerleden van de PvdA adviseert en in de begeleidingscommissie van de Sociale Raadslieden, een adviesorgaan van B&W in Delft.
Na 14 jaar raadslid te zijn geweest en met de komst van zijn eerste kleinkind in 2000, stopt Scalzo met het gemeenteraadswerk. Tot op de dag van vandaag is hij maatschappelijk betrokken.

Spanje

Spaanse arbeiders 50 jaar in Nederland

Vanaf de jaren ’50 kwamen de eerste gastarbeiders uit Spanje naar Nederland. De Spaanse migranten kwamen vanwege economische redenen maar bij een flink aantal speelde ook politieke redenen een rol. De meesten gingen naar Frankrijk, maar spoedig waren zij ook in Nederland te vinden. Daar werden zij vooral door grote bedrijven geworven, zoals Hoogovens vanaf 1958, in de mijnen, bij Philips Eindhoven, de Twentse textielindustrie, in de Rotterdamse havens en bij de Demka in Utrecht.

Het Franco-regime

In Spanje had Franco met zijn fascistische Falange-beweging zich stevig gevestigd. Hij werd actief gesteund door de Rooms-katholieke kerk. In de context van van de Koude Oorlog streed Spanje ook tegen het communisme. Er werden vier belangrijke Amerikaanse militaire bases in Spanje gevestigd. In feite was deze dictatuur hiermee een soort lid van de NATO. Op het einde van zijn regime probeerde Franco zijn steeds minder populaire bewind te redden. Onder meer door prins Juan-Carlos als zijn opvolger aan te wijzen. Dat kon omdat de monarchie nooit officieel was afgeschaft. De prins kreeg inderdaad de macht na de dood van de dictator in 1975, maar het pakte anders uit dan voorzien. Spanje werd namelijk snel een democratie in de vorm van een constitutionele monarchie. Tien jaar later sloot het land zich aan bij de EEG.