Onze collectieve geschiedenis in Nederland

Bestel nu
Bestel nu
Contact ons

Van gastarbeider tot medebouwer van Nederland: burgemeester Jan van Zanen opent tentoonstelling over 60 jaar arbeidsmigratie

Nieuwe komers. Spaanse arbeiders van Philips op station Eindhoven. 1970 960x731

Op vrijdag 30 oktober 2026 opent burgemeester Jan van Zanen de outdoor-fototentoonstelling ‘60 jaar arbeidsmigratie in Nederland’ aan het Lange Voorhout in Den Haag. De tentoonstelling brengt zes decennia arbeidsmigratie in beeld aan de hand van persoonlijke verhalen, historische foto’s en ervaringen van arbeidsmigranten en hun families.


Een geschiedenis die Nederland heeft gevormd

De naoorlogse geschiedenis van Nederland is nauw verbonden met de komst van arbeidsmigranten. In de jaren van wederopbouw en economische groei ontstond een groot tekort aan arbeidskrachten. Duizenden mannen en vrouwen kwamen vanuit onder meer Italië, Spanje, Griekenland, voormalig Joegoslavië, Turkije en Marokko naar Nederland. Zij werkten in havens, fabrieken, de metaalindustrie en scheepsbouw en bij bedrijven als Shell, Philips, Fokker en de Caballerofabriek. Hun arbeid hielp Nederland opbouwen en de economie versterken. Wat begon als een tijdelijk verblijf, veranderde voor velen in een nieuw thuis. Inmiddels zijn hun kinderen, kleinkinderen en achterkleinkinderen onderdeel van alle lagen van de Nederlandse samenleving. Hun verhalen zijn daarmee een wezenlijk onderdeel van onze gezamenlijke naoorlogse geschiedenis .


Van ‘gastarbeider’ naar medebouwer van Nederland

Arbeidsmigratie is meer dan een verhaal over werk en economie. Het is een geschiedenis van mensen die hun vertrouwde omgeving achterlieten, offers brachten en hier een nieuw bestaan opbouwden. Een geschiedenis van arbeid en ondernemerschap, maar ook van familie, identiteit, kansen, discriminatie, veerkracht en verbondenheid. Daarmee is het verhaal van arbeidsmigratie onlosmakelijk verbonden met de ontwikkeling van het naoorlogse Nederland.

Over de expositie

Deze unieke fototentoonstelling brengt de verhalen van de pioniers van de arbeidsmigratie tot leven. Zestig mensen zijn gefotografeerd en hun persoonlijke ervaringen vormen samen een indringend beeld van een bepalende periode uit de Nederlandse geschiedenis. De bijbehorende tekstfragmenten zijn gebaseerd op verhalen die zijn opgetekend door Sahin Yildirim.

De expositie toont:

30 Nederlandse betrokkenen, onder wie werkgevers, collega’s, docenten, juristen, ambtenaren en kerkelijke vrijwilligers, die vanaf de jaren zeventig een belangrijke rol speelden in deze geschiedenis.

30 voormalige gastarbeiders uit Italië, Spanje, Griekenland, voormalig Joegoslavië, Turkije en Marokko;


Initiatiefnemer Sahin Yildirim, zelf zoon van een arbeidsmigrant, vertelt:


“Mijn vader kwam als arbeidsmigrant naar Nederland. Hij begon in de bouwsector met schoonmaakwerk en groeide, dankzij de kansen die hij kreeg, door tot kraanmachinist. Zijn kinderen werden piloot, docent, maatschappelijkemedewerkers en ondernemers. Onze familie werd ooit ‘gastarbeider’, ‘buitenlander’ en ‘medelander’ genoemd. Vandaag zijn wij onderdeel van het verhaal van Nederland.”


Persoonlijke verhalen die dreigen te verdwijnen


Hoewel arbeidsmigratie een bepalende rol heeft gespeeld in de ontwikkeling van Nederland, is een belangrijk deel van deze geschiedenis nog onvoldoende zichtbaar in het collectieve geheugen.
Veel van de eerste generatie arbeidsmigranten is inmiddels op hoge leeftijd. Hun persoonlijke verhalen, herinneringen, foto’s en objecten dreigen verloren te gaan. Met deze tentoonstelling worden deze verhalen vastgelegd, zichtbaar gemaakt en doorgegeven aan volgende generaties.
Den Haag telt inmiddels inwoners met meer dan 200 nationaliteiten en Rotterdam met 174 nationaliteiten. De internationale en cultureel diverse samenleving van Zuid-Holland is mede gevormd door generaties arbeidsmigranten.


Ook vandaag blijft arbeidsmigratie actueel
Met de komst van nieuwe arbeidsmigranten, onder meer uit Polen, Bulgarije en andere Europese landen, blijft arbeidsmigratie een actueel maatschappelijk thema. In het publieke en politieke debat gaat het onder andere over huisvesting, integratie, arbeidsomstandigheden en bescherming tegen uitbuiting.
De tentoonstelling nodigt uit om verder te kijken dan deze actuele discussies. Achter ieder migratieverhaal zit een mens. Iemand met een verleden, een dagelijks leven, dromen en de wens om een toekomst op te bouwen.
Door persoonlijke verhalen centraal te stellen, wil de tentoonstelling bijdragen aan meer historisch bewustzijn, begrip tussen generaties en verbinding binnen de samenleving.


Feestelijke opening
De tentoonstelling wordt op vrijdag 30 oktober 2026 om 16.00 uur feestelijk geopend door burgemeester Jan van Zanen.


Locatie: Lange Voorhout 1, 2514 EA Den Haag
Datum: vrijdag 30 oktober 2026
Tijd: 16.00 – 18.00 uur


Programma
15.30 uur – Inloop met koffie en thee, begeleid door de prachtige vioolmuziek van Eddie Solomon
16.00 uur – Welkomstwoord door Fatima Akchar
16.10 uur – Toespraak burgemeester Jan van Zanen
16.15 uur – Sahin Yildirim, initiatiefnemer van het project en auteur van meerdere boeken over migratie en de geschiedenis van arbeidsmigratie.
16.25 uur – Panelgesprek met Tweede Kamerlid Mohammed Mohandis, ondernemer Oktay Unlu en voormalig directeur Bart ten Broek
17.00 uur – Officiële opening door de kleinkinderen van voormalige gastarbeiders (Talha, Adam en Carmen) , burgemeester Jan van Zanen en vertegenwoordigers
18.00 uur – Einde programma


Uitnodiging
Heeft u vrijdag 30 oktober om 16.00 uur nog niet gepland? Dan bent u van harte welkom bij deze bijzondere opening.


Wij nodigen vertegenwoordigers van de media, maatschappelijke organisaties, bestuurders, onderwijsinstellingen, betrokken families en alle geïnteresseerden van harte uit om de tentoonstelling te bezoeken en samen stil te staan bij 60 jaar arbeidsmigratie en de mensen achter dit verhaal.


Aanmelden:
Via info@atlascultureelcentrum.nl

Extra informatie:

De geïnteresseerden kunnen de expositie tot en met 18 november 2026 aan het Lange Voorhout 1, 2514 EA Den Haag gratis bezichtigen.

Wilt u met een groep klas of ouderen de expositie komen bezoeken? Neem dan gerust contact op via info@atlascultureelcentrum.nl

Educatief programma voor scholen
Bent u docent, teamleider of directer?
Wilt u met meerdere klassen onze expositie in groepsverband en onder begeleiding bezoeken? Neem dan gerust contact met ons op via info@atlascultureelcentrum.nl . Wij plannen graag samen met u een passend moment.

Marokko

Mohamedi El Banihiati naar de Bemuurde Weerd voor een ontmoeting

Met een groot pak onder de arm komt Mohamedi El Banihiati naar de Bemuurde Weerd voor een ontmoeting met zijn oude werkgevers Arnold en John Schat van bakkerij Do Schat. Samen kijken ze naar een filmfragment over de bakkerij in het begin van de jaren zeventig, toen daar veel gastarbeiders werkten. El Banihiati was hun eerste buitenlandse werknemer.

Leuke herinneringen worden opgehaald. Hoe hij begon als schoonmaker, al snel in de bakkerij gebak stond te maken en een eigen wijk kreeg om brood te bezorgen. El Banihiati vond bij hen niet alleen een baan, maar kon ook wonen boven de zaak. Een schilderij “de bakkerij” van Anton Pieck, dat daar hing heeft hij al die jaren bewaard. Hij wil het nu weer terug geven aan de familie Schat.

Turkije

Van arbeider tot politicus

Necati Genç (1932, Gümüşhane) werkte als medisch officier in Turkije. Tijdens zijn dienstplicht in Erzurum won hij medailles met skiwedstrijden. Zijn vader werkte als ambtenaar bij een postkantoor. Hij wilde graag studeren, maar kon geen studiebeurs krijgen. In Ankara volgde hij een vierjarige medische opleiding.

De avontuurlijke Necati Genç is waarschijnlijk de allereerste Turkse migrant in Nederland. Hij kwam in 1959 in Nederland wonen nadat hij vier jaar met een vrachtschip landmijnen naar Amerika, Canada, Engeland en Duitsland had gebracht. Genç was bovendien de eerste Turkse tolk en maatschappelijk medewerker in Nederland.

Van gastarbeider tot medebouwer van Nederland: burgemeester Jan van Zanen opent tentoonstelling over 60 jaar arbeidsmigratie

Gastarbeiders uit Griekenland

Met de komst van Griekse gastarbeiders in de jaren zestig begon de Griekse gemeenschap pas echt te groeien. In 1966 sloten de Nederlandse en Griekse regering een wervingsverdrag, waarna Nederlandse bedrijven in Griekenland arbeiders konden werven. In de praktijk gebeurde dat overigens al vanaf 1961. Bedrijven zoals de Staatsmijnen, Royal Sphinx (Maastricht), de garenspinnerij NYMA (Nijmegen) en De Vries Robbé (Gorinchem) trokken toen op eigen initiatief naar Griekenland. Bovendien hadden België (1957) en Duitsland (1960) al eerder een officieel verdrag getekend, waardoor er ook een migratie van Grieken uit die landen naar Nederland op gang kwam. Wanneer het werk in de Belgische mijnen te zwaar werd, zocht men vlak over de grens naar betere omstandigheden.

Een grote concentratie Grieken ontstond in Utrecht, waar zij naar verhouding oververtegenwoordigd zijn. In de loop van de jaren zeventig openden de eerste Griekse restaurants hun deuren. Het land werd steeds populairder als vakantiebestemming, wat hun populariteit in Nederland deed toenemen.De meerderheid van de Grieken in Nederland komt uit de noordelijke gebieden Macedonië en Tracië. Alleen in de havenstad Rotterdam wonen ook Grieken van de eilanden en van de Peloponnesos. In de jaren zestig steeg het aantal Grieken door de arbeidsmigratie, totdat de oliecrisis daar een eind aan maakte.

Vanwege de toetreding van Griekenland tot de EU (1981) konden Grieken vanaf 1988 gebruikmaken van het vrije arbeidsverkeer van werknemers. Als gevolg daarvan neemt hun aantal in Nederland vanaf het einde van de jaren tachtig weer toe. In 2010 woonden er 14.241 Grieken in Nederland.

Algerije

Van arbeider tot politicus

Gino Scalzo gaat in 1963 aan de slag in de Nederlandse Kabelfabriek (N.K.F.) in Delft. Zijn broer werkt daar dan al.
Gino wordt op 26 april 1941 in de provincie Palermo op Sicilië geboren. Zijn vader heeft een boerenbedrijf. Als jonge man werkt Gino in de boerderij en in de bouw. Hij komt in Delft terecht na een moeilijke periode van werk en verblijf in Zwitserland en Duitsland.

Scalzo heeft zich op politiek en sociaal front altijd ingezet voor de zwakkeren in de samenleving, niet alleen voor migrantengroepen. Als in 1986 migranten voor de gemeenteraad mogen stemmen, wordt hij gevraagd zich kandidaat te stellen. Hij twijfelt. Hij heeft een voltijdbaan bij de NKF en daarnaast is hij landelijk voorzitter van de FILEF (Federazione Italiani Emigrati e Famiglie), lid van de Districtsraad en de Bondsraad, voorzitter van de bedrijfsledengroep FNV, lid van het landelijke adviesorgaan voor minderheden van de Industriebond en lid van de Commissie etnische groepen.

Daarnaast zit hij in een commissie die het partijbestuur en Tweede Kamerleden van de PvdA adviseert en in de begeleidingscommissie van de Sociale Raadslieden, een adviesorgaan van B&W in Delft.
Na 14 jaar raadslid te zijn geweest en met de komst van zijn eerste kleinkind in 2000, stopt Scalzo met het gemeenteraadswerk. Tot op de dag van vandaag is hij maatschappelijk betrokken.

Italie

Van arbeider tot politicus

Gino Scalzo gaat in 1963 aan de slag in de Nederlandse Kabelfabriek (N.K.F.) in Delft. Zijn broer werkt daar dan al.
Gino wordt op 26 april 1941 in de provincie Palermo op Sicilië geboren. Zijn vader heeft een boerenbedrijf. Als jonge man werkt Gino in de boerderij en in de bouw. Hij komt in Delft terecht na een moeilijke periode van werk en verblijf in Zwitserland en Duitsland.

Scalzo heeft zich op politiek en sociaal front altijd ingezet voor de zwakkeren in de samenleving, niet alleen voor migrantengroepen. Als in 1986 migranten voor de gemeenteraad mogen stemmen, wordt hij gevraagd zich kandidaat te stellen. Hij twijfelt. Hij heeft een voltijdbaan bij de NKF en daarnaast is hij landelijk voorzitter van de FILEF (Federazione Italiani Emigrati e Famiglie), lid van de Districtsraad en de Bondsraad, voorzitter van de bedrijfsledengroep FNV, lid van het landelijke adviesorgaan voor minderheden van de Industriebond en lid van de Commissie etnische groepen.

Daarnaast zit hij in een commissie die het partijbestuur en Tweede Kamerleden van de PvdA adviseert en in de begeleidingscommissie van de Sociale Raadslieden, een adviesorgaan van B&W in Delft.
Na 14 jaar raadslid te zijn geweest en met de komst van zijn eerste kleinkind in 2000, stopt Scalzo met het gemeenteraadswerk. Tot op de dag van vandaag is hij maatschappelijk betrokken.

Spanje

Spaanse arbeiders 50 jaar in Nederland

Vanaf de jaren ’50 kwamen de eerste gastarbeiders uit Spanje naar Nederland. De Spaanse migranten kwamen vanwege economische redenen maar bij een flink aantal speelde ook politieke redenen een rol. De meesten gingen naar Frankrijk, maar spoedig waren zij ook in Nederland te vinden. Daar werden zij vooral door grote bedrijven geworven, zoals Hoogovens vanaf 1958, in de mijnen, bij Philips Eindhoven, de Twentse textielindustrie, in de Rotterdamse havens en bij de Demka in Utrecht.

Het Franco-regime

In Spanje had Franco met zijn fascistische Falange-beweging zich stevig gevestigd. Hij werd actief gesteund door de Rooms-katholieke kerk. In de context van van de Koude Oorlog streed Spanje ook tegen het communisme. Er werden vier belangrijke Amerikaanse militaire bases in Spanje gevestigd. In feite was deze dictatuur hiermee een soort lid van de NATO. Op het einde van zijn regime probeerde Franco zijn steeds minder populaire bewind te redden. Onder meer door prins Juan-Carlos als zijn opvolger aan te wijzen. Dat kon omdat de monarchie nooit officieel was afgeschaft. De prins kreeg inderdaad de macht na de dood van de dictator in 1975, maar het pakte anders uit dan voorzien. Spanje werd namelijk snel een democratie in de vorm van een constitutionele monarchie. Tien jaar later sloot het land zich aan bij de EEG.